• Thứ bảy 22/02/2020 01:59

Khuyến khích thu hút FDI vào lĩnh vực công nghiệp

25/11/2019

Luật Đầu tư nước ngoài được Quốc hội thông qua và ban hành vào ngày 29/12/1987, đánh dấu bước ngoặt cho việc chính thức hóa dòng vốn ngoại đầu tư vào Việt Nam. Từ chủ trương đúng đắn đó, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đã ngày càng thể hiện được vai trò quan trọng và đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia thu hút FDI thành công nhất khu vực và trên thế giới, trở thành địa điểm đầu tư tin cậy, hiệu quả trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài, nằm trong Top 12 quốc gia thành công nhất về thu hút FDI.

khuyen khich thu hut fdi vao linh vuc cong nghiep

FDI là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Trong hơn một thập kỷ qua, FDI tác động lan tỏa tới khu vực doanh nghiệp trong nước, qua đó góp phần nâng cao trình độ công nghệ và quản trị của nền kinh tế. Nhiều dự án lớn đã mang lại bước đột phá, đóng góp vào nguồn thu ngân sách cho nhiều địa phương.

Khu vực FDI cũng đã có những đóng góp đáng kể vào phát triển ngành dịch vụ chất lượng cao ở Việt Nam như tài chính - ngân hàng, bảo hiểm, kiểm toán, vận tải biển, logistics, giáo dục - đào tạo, y tế, du lịch… Đồng thời, đây còn là nhân tố góp phần chuyển đổi không gian phát triển, hình thành các khu đô thị mới, các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế…

Đầu tư nước ngoài cũng tạo thuận lợi cho Việt Nam mở rộng thị trường quốc tế, gia tăng kim ngạch xuất khẩu, từng bước tham gia vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu. Nhờ có định hướng này, xuất khẩu của khu vực FDI đã tăng nhanh, góp phần cân bằng cán cân thương mại, giảm áp lực tỷ giá và cải thiện cán cân thanh toán quốc tế.

Vấn đề xây dựng định hướng chiến lược trong thu hút FDI kỷ nguyên mới đã được đề cập tại Văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng (thông qua Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2011-2015 và phương hướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016 - 2020).

Cụ thể, Văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng nêu rõ: “Rà soát, sửa đổi pháp luật, chính sách để thu hút mạnh đầu tư nước ngoài, nhất là các dự án có công nghệ cao, thân thiện môi trường, sản phẩm có giá trị gia tăng và tỷ lệ nội địa hóa cao, tham gia mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu, thúc đẩy cơ cấu lại nền kinh tế; tăng cường thu hút FDI có công nghệ cao, thân thiện môi trường, sử dụng nhiều lao động; khuyến khích đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng và các ngành công nghiệp hỗ trợ, năng lượng tái tạo, vật liệu mới, điện tử, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, giống cây trồng, vật nuôi, đào tạo nhân lực và chăm sóc sức khoẻ chất lượng cao... Có cơ chế ưu đãi linh hoạt đối với các dự án đặc thù; khuyến khích thành lập các trung tâm nghiên cứu, triển khai của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam”.

Ngày 22 tháng 3 năm 2018, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị Quyết số 23-NQ/TW về “Định hướng xây dựng chính sách phát triển công nghiệp quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, trong đó nêu rõ cần phải: “Đổi mới chính sách và đẩy mạnh thu hút FDI vào công nghiệp, nhất là ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Chuyển mạnh chính sách thu hút FDI trong lĩnh vực công nghiệp từ số lượng sang chất lượng và có trọng tâm, trọng điểm”.

Tiếp theo đó, ngày 20 tháng 8 năm 2019 Bộ Chính trị đã ban hành Nghị Quyết số: 50-NQ/TW về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030.

Bên cạnh những lợi ích mà đầu tư nước ngoài mang lại cho sự phát triển công nghiệp quốc gia thì đầu tư nước ngoài cũng hàm chứa những tác động bất lợi. Các tác động bất lợi đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau như thâm dụng lao động, cạnh tranh vốn nội địa, ô nhiễm môi trường… dẫn đến phát sinh yêu cầu phải lựa chọn dự án đầu tư nước ngoài có tính ưu việt hơn, có khả năng đóng góp vào sự phát triển bền vững hơn. Như vậy, cần thiết phải xây dựng một hệ thống các tiêu chí cho phép lựa chọn và xác định thứ tự ưu tiên dự án đầu tư nước ngoài, trên cơ sở đó giúp các nhà quản lý lựa chọn và khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào các ngành công nghiệp.

Căn cứ thực trạng phát triển công nghiệp trong nước, theo định hướng chỉ đạo của Nghị quyết 23/NQ-TW ngày 22 tháng 3 năm 2018 và Nghị Quyết 50-NQ/TW , ngày 20 tháng 8 năm 2019, nhóm nghiên cứu đề xuất hệ thống 26 tiêu chí đánh giá dự án đầu tư công nghiệp phù hợp với yêu cầu định hướng chính sách về thu hút đầu tư nước ngoài. Hệ thống được lập thành từng nhóm, mỗi nhóm có một số các tiêu chí phản ánh một số yêu cầu chính sách đặt ra như sau:

(a) Nhóm tiêu chí thứ nhất đặt ra yêu cầu, dự án FDI phải phù hợp với các ưu tiên của chính sách thu hút đầu tư ở cả cấp trung ương và địa phương;

(b) Nhóm tiêu chí thứ hai, yêu cầu dự án đầu tư phải phù hợp với nhu cầu thị trường và hiện trạng phát triển công nghiệp trong nước;

(c) Nhóm tiêu chí thứ ba đặt ra yêu cầu về năng lực và uy tín của nhà đầu tư;

(d) Nhóm tiêu chí thứ tư đánh giá đóng góp của dự án với kinh tế-xã hội của địa phương, trong đó có các yêu cầu về trình độ công nghệ, yêu cầu về sử dụng lao động của dự án;

(e) Nhóm tiêu chí thứ năm phản ánh yêu cầu về môi trường của dự án: Các dự án ít phát thải hơn, ít ô nhiễm hơn sẽ được đánh giá cao hơn.

Mỗi tiêu chí lại có một trọng số tương ứng phản ánh mức độ quan trọng của tiêu chí đó trong tổng thể các tiêu chí đánh giá. Tiêu chí càng được đánh giá là quan trọng thì tỷ trọng càng cao. Việc xác định giá trị tỷ trọng của mỗi tiêu chí tùy thuộc vào đánh giá của chuyên gia về mức độ quan trọng của tiêu chí đó. Mức độ quan trọng của mỗi tiêu chí có thể thay đổi tùy thuộc vào chính sách của nhà quản lý đối với mỗi tiêu chí lựa chọn dự án đầu tư và sự thay đổi của yêu cầu thu hút đầu tư công nghiệp.

Để thực hiện mục tiêu lựa chọn và khuyến khích thu hút FDI vào các ngành công nghiệp đến năm 2030, cần hoàn thiện thể chế, tăng cường năng lực quản lý dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài; sử dụng các công cụ tài chính để lựa chọn dự án FDI có chất lượng.

TS. Phạm Ngọc Hải - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương

Scroll