• Thứ hai 16/12/2019 09:58

Ngành gỗ: Liên kết nâng cao chuỗi giá trị

26/11/2019

Xu hướng thị trường cho thấy, nhu cầu sử dụng gỗ rừng trồng để sản xuất sản phẩm đồ gỗ xuất khẩu vào các thị trường khó tính ngày càng lớn. Do đó, phát triển chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp (DN) xuất khẩu và hộ trồng rừng là yếu tố quan trọng, giúp nâng cao giá trị ngành gỗ.

Thị trường thúc đẩy liên kết

Mô hình liên kết phát triển rừng trồng đạt chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC) là một trong những ví dụ điển hình về liên kết giữa công ty chế biến gỗ xuất khẩu và các hộ trồng rừng miền núi. Tập đoàn IKEA là một ví dụ. Sản phẩm đồ gỗ của IKEA tại Việt Nam được cung cấp bởi trên 10 nhà cung cấp. IKEA áp dụng một quy trình và các tiêu chí chặt chẽ khi lựa chọn nhà cung cấp. Chất lượng sản phẩm là một trong những yêu cầu nghiêm ngặt nhất của IKEA. Đối với các nhà cung cấp ở Việt Nam, IKEA quy định phải sử dụng 100% nguồn gỗ nguyên liệu có chứng chỉ FSC. Để có nguồn cung gỗ nguyên liệu có chứng chỉ FSC ổn định cho sản xuất, nhiều nhà cung cấp đã liên kết với các hộ trồng rừng để phát triển nguồn gỗ. Trong liên kết này, các công ty chế biến ký hợp đồng hợp tác với các hộ hiện đã có các diện tích rừng trồng. Hợp đồng này không phải là hợp đồng riêng với từng hộ mà là với nhóm hộ, được đại diện bởi một thành viên trong nhóm. Nhằm đảm bảo nguồn cung nguyên liệu gỗ đầu vào không bị lẫn giữa nguồn gỗ có FSC và nguồn không có FSC, một số nhà cung cấp của IKEA đầu tư xây dựng các xưởng xẻ CoC tại vùng cung cấp gỗ nguyên liệu có chứng chỉ…

nganh go lien ket nang cao chuoi gia tri
Nhu cầu sử dụng gỗ rừng trồng để sản xuất các sản phẩm gỗ xuất khẩu vào vào các thị trường khó tính ngày càng lớn

Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Gỗ Nam Định (NAFOCO) – một trong những nhà cung cấp gỗ lớn nhất cho Tập đoàn IKEA. 90% sản phẩm của NAFOCO được xuất khẩu cho IKEA. Nhằm phát triển nguồn nguyên liệu FSC, NAFOCO làm việc với chính quyền tỉnh Yên Bái. Được sự hậu thuẫn của địa phương, cụ thể là Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quyết định cho phép thực hiện chứng chỉ rừng FSC theo hình thức nhóm hộ. Sở cũng lựa chọn huyện Yên Bình (Yên Bái) làm nơi thực hiện thí điểm mô hình chứng chỉ, bắt đầu từ tháng 4/2016 với quy mô 1.000 – 3.000 ha. Đến nay, mô hình liên kết này có tổng cộng 494 hộ tại 53 thôn thuộc 5 xã huyện Yên Bình tham gia. Tổng diện tích rừng được cấp chứng chỉ FSC là 1.737 ha. Phía Công ty NAFOCO cam kết, mua gỗ nguyên liệu có chứng chỉ FSC cao hơn ít nhất 10% so với giá bán trung bình cùng loại trên thị trường vào thời điểm giao dịch.

NAFOCO cũng mở rộng hợp tác với các hộ tại các tỉnh Hòa Bình, Thanh Hóa, Quảng Ninh, nhằm mở rộng diện tích rừng trồng có chứng chỉ. NAFOCO đã tự bỏ kinh phí tương đương gần 1 triệu USD để đầu tư cho các hộ trồng rừng tại Hòa Bình, nhằm giúp các hộ đáp ứng với các yêu cầu mà FSC đòi hỏi.

Cùng với NAFOCO, Công ty Woodsland cũng đang hợp tác với nhiều hộ trồng rừng tại Tuyên Quang để phát triển nguồn gỗ nguyên liệu có chứng chỉ FSC. Theo đó, năm 2016 Woodsland đã ký thỏa thuận liên kết trồng keo có chứng chỉ FSC với 197 hộ dân tại 3 xã Công Đa, Phú Thịnh, Tiến Bộ thuộc huyện Yên Sơn.

Như vậy, mô hình trồng rừng gỗ lớn có chứng chỉ FSC là mô hình liên kết giữa Tập đoàn IKEA, công ty chế biến và nhóm hộ trồng rừng. Mô hình hình thành dựa trên yêu cầu của thị trường đối với các sản phẩm gỗ hợp pháp và bền vững. Yêu cầu này được chuyển ngược lại tới khâu cuối cùng của chuỗi cung ứng là người trồng rừng. Liên kết giúp cho các bên tham gia mô hình phát huy được các thế mạnh của mình cũng như giảm thiểu được các hạn chế của từng bên.

Mặc dù vậy, liên kết giữa các công ty chế biến và hộ trồng rừng vẫn còn những rủi ro nhất định, ảnh hướng đến hiệu quả của mô hình. Cụ thể, thỏa thuận hợp tác giữa công ty chế biến và người dân không có tính giàng buộc pháp lý chặt chẽ, hộ trồng rừng là bên có quyền quyết định bán cho ai và bán khi nào. Điều này tạo ra rủi ro cho công ty chế biến trong việc bảo đảm nguồn cung nguyên liệu đầu vào cung cấp sản phẩm gỗ có chứng chỉ FSC cho IKEA. Trong khi đó, với hộ trồng rừng, thu nhập tăng thêm từ bán gỗ có chứng chỉ FSC (10 – 18%) chưa chắc đã đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với trồng rừng thông thường hay truyền thống.

Coi liên kết như một loại hình đầu tư

Ông Nguyễn Tôn Quyền - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam – khẳng định, phát triển rừng trồng có vai trò hết sức quan trọng đối với ngành chế biến đồ gỗ của Việt Nam. Xu hướng thị trường cho thấy, nhu cầu sử dụng gỗ rừng trồng, đặc biệt để sản xuất các sản phẩm đồ gỗ xuất khẩu vào các thị trường khó tính như: Hoa Kỳ, EU ngày càng lớn. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn gỗ nguyên liệu rừng trồng sẽ là nguồn cung quan trọng cho ngành gỗ.

Liên kết công ty chế biến và hộ trồng rừng là mối liên kết quan trọng cần phát triển mở rộng, với “lòng tin” và “chia sẻ lợi ích công bằng” là các yếu tố quan trọng cần đảm bảo, nhằm tạo nguồn cung gỗ hợp pháp, ổn định cho công nghiệp chế biến gỗ, nâng cao thu nhập cho bà con đồng bào miền núi. Tuy nhiên, ông Nguyễn Tôn Quyền cho rằng, liên kết không nhất thiết phải gắn với chứng chỉ quản lý rừng bền vững mà ưu tiên tiêu chí đảm bảo nguồn gỗ hợp pháp.

Với 60 – 70% nguồn cung gỗ rừng trồng trong nước từ các hộ trồng rừng, vai trò của các hộ trồng rừng là quan trọng. Do đó, nhà nước cần tiếp tục giao đất với mục đích trồng rừng cho các hộ gia đình, đặc biệt các hộ đang không có hoặc thiếu đất sản xuất. Nguồn đất có thể sử dụng là khoảng 2,7 triệu ha đất lâm nghiệp đang do UBND các xã được tạm giao quản lý, và diện tích các công ty lâm nghiệp nhà nước đang sử dụng kém hiệu quả. Bên cạnh đó, chính quyền nên coi liên kết như một loại hình đầu tư và môi trường thể chế cần thông thoáng. Đồng thời có những cơ chế, nhằm tạo lòng tin cho DN, bao gồm cả những biện pháp chế tài đủ mạnh, nhằm giảm thiểu các rủi ro khi hộ phá vỡ hợp đồng, cũng như thiết lập các biện pháp kiểm soát, nhằm đảm bảo lợi ích cho người dân tham gia liên kết.

Với 60 – 70% nguồn cung gỗ rừng trồng trong nước từ các hộ trồng rừng, vai trò của các hộ trồng rừng là rất quan trọng.

Thanh Hà

Mới nhất
Scroll