• Thứ hai 15/10/2018 16:43

Nông nghiệp Việt: Cần chuyển từ lượng sang chất

21/06/2017

(VEN) - Năm 2017, ngành nông nghiệp Việt Nam được dự báo vẫn phải đối mặt với những khó khăn, thách thức không hề nhỏ so với năm 2016. Các chuyên gia cho rằng, Việt Nam phải chuyển dịch cân bằng cung - cầu hàng hóa nông sản và thực phẩm nội địa từ lượng sang chất.

Dư địa cho xuất khẩu nông sản thô hẹp dần

Chia sẻ tại Hội thảo Triển vọng thị trường nông nghiệp Việt Nam năm 2017, TS Nguyễn Trung Kiên, Trưởng Bộ môn nghiên cứu thị trường và ngành hàng - Viện Chính sách và Phát triển nông nghiệp nông thôn (IPSARD) cho biết: Ngành nông nghiệp Việt Nam đang tồn tại một nghịch lý là xuất khẩu (XK) tăng nhưng tăng trưởng sản xuất giảm. Nghịch lý này được lý giải là do những động lực chính cho tăng trưởng nông nghiệp Việt Nam đang suy yếu, nhưng XK tiếp tục tăng có thể là do tăng trưởng sản xuất nông nghiệp Việt Nam đang bị đánh giá thấp hơn thực tế; dư địa phát triển cho ngành thủy sản, rau quả và đồ gỗ vẫn rất tích cực. Bên cạnh đó, Việt Nam đang tăng phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu thô nhập khẩu (NK) cho chế biến - XK nông lâm thủy sản, khiến các động lực chính đang suy yếu.

Ông Nguyễn Trung Kiên đưa ra dẫn chứng về vấn đề này: Báo cáo từ Ngân hàng Thế giới cho thấy, năng suất đất của Việt Nam đã tăng mạnh kể từ năm 1990 nhưng quay trở lại mức trung bình ngay trong thập kỷ sau, đồng thời, khoảng cách về năng suất đất so với Trung Quốc ngày càng lớn. Năng suất lao động nông nghiệp ước tính cao hơn từ 1,5-6 lần so với số liệu thống kê. Thậm chí giá trị gia tăng mỗi lao động ngành nuôi tôm hoặc cá tra có thể cao hơn ngành công nghiệp chế tạo hoặc dịch vụ. Trong khi đó, tỷ trọng nhập nguyên liệu thô nông sản trên tổng nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam có khuynh hướng tăng, trái ngược với khuynh hướng giảm tại các nước châu Á. Năm 2016, giá trị nhập khẩu điều nguyên liệu chiếm tới 58% trong tổng giá trị XK của mặt hàng này, của cao su là 41%, của thủy sản là 16% và đang trong khuynh hướng tăng; gỗ và sản phẩm gỗ là 26% đang trong khuynh hướng giảm. Theo ghi nhận của hải quan các nước, năm 2016, Việt Nam là thị trường XK tôm số 1 của Ecuador, số 2 của Ấn Độ và Thái Lan. Việt Nam có đang trở thành công xưởng hay trung tâm luân chuyển tôm toàn cầu?

Cũng theo ông Nguyễn Trung Kiên, hiện XK nhiều mặt hàng nông sản chủ lực đang phục hồi, trong đó, triển vọng tăng mạnh nhất là rau quả. Thị phần nhiều nông sản chủ lực của Việt Nam trên thị trường thế giới ổn định, nhưng dư địa cho đột phá XK nông sản thô trên thị trường quốc tế đang hẹp dần. Cụ thể, gạo Việt Nam chiếm thị phần không đáng kể tại các thị trường có giá trị lớn nhất thế giới và đang suy giảm thị phần tại các thị trường chính. Suy giảm XK đang khiến nền nông nghiệp trọng lúa như Việt Nam phải lo ngại. Thị phần của Việt Nam trên thị trường cao su tự nhiên toàn cầu ổn định từ 7-9% từ năm 2005 đến nay, hiện đang có khuynh hướng giảm tại Trung Quốc và Malaysia, tăng tại Đức và chỉ chiếm phần rất nhỏ tại Mỹ, Nhật Bản (2-3%). Đối với mặt hàng cà phê, thị phần của Việt Nam trên thị trường thế giới duy trì ổn định ở 7-9% trong thập kỷ qua. Thị phần của Việt Nam trên thị trường hạt điều thế giới liên tục đối mặt với những rủi ro bởi nguồn cung nguyên liệu thô là một rào cản nội tại lớn....

Toàn cảnh hội thảo

Cần chuyển từ lượng sang chất

Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn - Viện trưởng IPSARD chia sẻ: Năm 2017, ngành nông nghiệp Việt Nam tiếp tục đứng trước những khó khăn, thách thức được dự báo không hề nhỏ so với năm 2016. Về phía cầu, XK nông sản phải đối mặt với các rào cản thương mại ngày càng phức tạp và khắt khe, cạnh tranh gay gắt với các nước đang đẩy mạnh sản xuất và XK nông sản trên các thị trường XK, giá cả nhiều mặt hàng nông sản vẫn chưa phục hồi, trong khi các thị trường phát triển dần bão hòa và tăng bảo hộ.

Về phía cung, tình trạng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường biển được dự báo tiếp tục ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, năng lực sản xuất dư thừa của một số ngành hàng như chăn nuôi khiến những ngành này gặp nhiều rủi ro từ thị trường XK. Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế nội địa, thay đổi nhân khẩu học và đô thị hóa đang chuyển dịch bản chất cân bằng cung - cầu hàng hóa nông sản và thực phẩm nội địa từ lượng sang chất, đặt ra rủi ro chênh lệch cơ cấu cung - cơ cấu cầu, thay vì lượng cung - lượng cầu.

Ông Lê Văn Bình - Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế, Văn phòng Quốc hội đánh giá, nhiều ngành hàng nông lâm thủy sản hiện nay vẫn còn gặp khó khăn. Như lúa gạo, thị trường khu vực và thế giới tiếp tục cạnh tranh gay gắt, các thị trường XK trọng điểm triển khai chính sách tự cung khiến XK sụt giảm nghiêm trọng. Thậm chí với rau quả, dù được đánh giá là điểm sáng nhưng sức ép cạnh tranh cao, chủng loại mẫu mã chưa đa dạng, công nghệ chế biến còn hạn chế, rào cản kỹ thuật lớn gây khó khăn cho việc gia nhập thị trường….

Trước thách thức này, các chuyên gia kinh tế cho rằng, để nâng cao khả năng cạnh tranh của các ngành hàng, vượt qua những rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe cũng như chống lại những “cú sốc” mà thị trường thế giới mang lại cần nâng cao chất lượng chuỗi giá trị. Trong đó, chú trọng xây dựng thương hiệu, có các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu. Đồng thời đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu lĩnh vực ngành hàng để nâng cao chất lượng. “Có lẽ phải thay đổi tư duy căn bản cách phát triển nông nghiệp nông thôn, vì chúng ta chạy theo sản lượng quá lâu rồi. Chúng ta đang định vị lại, nhưng cần phải thay đổi nhanh. Tôi cho rằng sở hữu đất đai là câu chuyện khó khăn nhất trong chuyển đổi kinh tế Việt Nam, nếu hô hào tích tụ đất tập tru

Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn - Viện trưởng Viện Chính sách và Phát triển nông nghiệp nông thôn: Ngành nông nghiệp cần xác định động lực chính thúc đẩy ngành đi lên. Trong đó, xác định vị thế và cơ cấu lại từng ngành hàng nông sản trên thị trường toàn cầu để ưu tiên nguồn lực phát triển đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và XK.

Nguyễn Hạnh

Mới nhất
Scroll