• Thứ sáu 20/04/2018 23:31

Phương thức giao dịch chứng khoán phái sinh

01/07/2017

(VEN) - Thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam (TTCKPS) sắp chính thức được đưa vào vận hành. Hai sản phẩm phái sinh đầu tiên sẽ được đưa vào giao dịch khi TTCKPS chính thức vận hành là “hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu” và “hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ”. 

Quy chế niêm yết và giao dịch

Theo Quy chế niêm yết và giao dịch hợp đồng tương lai, mẫu hợp đồng sẽ do Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) quy định. Mỗi hợp đồng sẽ có một mã giao dịch khác nhau chỉ rõ loại tài sản cơ sở và thời gian đáo hạn. Tài sản cơ sở là chỉ số cổ phiếu và chỉ số trái phiếu giả định có đặc điểm như một trái phiếu chính phủ. Tại thời điểm chuyển giao vật chất, trái phiếu chính phủ sẽ được tính theo hệ số chuyển đổi (là tỷ lệ hoán đổi trái phiếu cơ sở sang trái phiếu chuyển giao ở mức lãi suất danh nghĩa của trái phiếu giả định của hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ tại ngày thanh toán cuối cùng của hợp đồng).

Khi hợp đồng tương lai đáo hạn, HNX sẽ niêm yết hợp đồng tương lai mới của cùng một loại tài sản cơ sở vào ngày giao dịch ngay sau ngày giao dịch cuối cùng của hợp đồng đáo hạn gần nhất. Quy mô hợp đồng được xác định bằng điểm chỉ số cổ phiếu, hoặc mệnh giá trái phiếu chính phủ, nhân với hệ số nhân của hợp đồng được xác định tùy theo từng mẫu hợp đồng. Việc hủy niêm yết hợp đồng tương lai thực hiện khi hợp đồng đáo hạn, hoặc khi chỉ số cổ phiếu không còn được sử dụng làm tài sản cơ sở, hoặc khi HNX xét thấy mẫu hợp đồng tương lai không còn phù hợp với điều kiện thị trường.

Trong trường hợp thị trường biến động mạnh gây ảnh hưởng đến lợi ích của nhà đầu tư, HNX có thể áp dụng các biện pháp ổn định thị trường và bảo vệ nhà đầu tư, hoặc áp dụng cơ chế tạm ngừng giao dịch tự động (có thông báo về biện pháp và thời điểm áp dụng).

Điều kiện và phương thức giao dịch

Để tham gia giao dịch chứng khoán phái sinh, nhà đầu tư phải mở một tài khoản tại một công ty chứng khoán là thành viên giao dịch chứng khoán phái sinh.

Khác với thị trường cổ phiếu chỉ có 2 phiên khớp lệnh liên tục và định kỳ đóng cửa, kết cấu phiên giao dịch hợp đồng tương lai sẽ gồm 3 phiên (khớp lệnh định kỳ mở cửa; khớp lệnh liên tục; khớp lệnh định kỳ đóng cửa), thời gian mở cửa sớm hơn thị trường cổ phiếu 15 phút, kết thúc cùng giờ.

Sản phẩm được đưa vào giao dịch đầu tiên sẽ là hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu VN30-Index. Cùng một lúc, hợp đồng tương lai chỉ số VN30-Index có thể giao dịch cho tháng hiện tại, tháng kế tiếp, cuối quý gần nhất, cuối quý tiếp theo. Nội dung quan trọng nhất trong hợp đồng mẫu là hệ số nhân quy đổi giá trị điểm chỉ số thành tiền, thể hiện quy mô hợp đồng. Hệ số nhân đối với VN30-Index là 100.000 đồng, nghĩa là quy mô một hợp đồng tương lai chỉ số VN30-Index tại mức 700 điểm sẽ là 100.000 đồng x 700 = 70.000.000 đồng. Mức ký quỹ ban đầu để mua một hợp đồng tương lai là 10% giá trị hợp đồng.

Đơn vị yết giá sẽ không theo giá trị tính bằng tiền mà tính theo điểm chỉ số cơ sở của hợp đồng và được quy định theo từng mẫu hợp đồng cụ thể. Bước giá dao động tối thiểu của hợp đồng tương lai chỉ số VN30-Index là 0,1 điểm chỉ số. Ví dụ VN30-Index có điểm số 700 điểm, nhà đầu tư có thể đặt lệnh ở các mức 700,1 điểm, 700,2 điểm, 699,9 điểm và tương ứng là lượng tiền cần có để mua một hợp đồng tại bước giá đó. Đơn vị giao dịch là 1 hợp đồng.

Biên độ dao động giá hợp đồng tương lai được xác định cho từng hợp đồng cụ thể trong giới hạn giữa giá trần và giá sàn. Giới hạn lệnh, giới hạn vị thế quy định theo từng hợp đồng, mẫu hợp đồng và được HNX công bố trước khi áp dụng. Hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu VN30 có biên độ dao động giá là 7%.

Các loại lệnh giao dịch hợp đồng tương lai cũng như việc sửa hủy lệnh áp dụng tương tự như giao dịch cổ phiếu. Giao dịch hợp đồng tương lai không có giá đóng cửa cuối ngày, thay vào đó là giá thanh toán cuối ngày. Giá thanh toán cuối ngày là giá trị chỉ số cơ sở đóng cửa tại ngày giao dịch cuối cùng của hợp đồng tương lai do Trung tâm Lưu ký chứng khoán Việt Nam xác định và công bố. Giá tham chiếu là giá thanh toán cuối ngày của ngày giao dịch liền trước, giá tham chiếu ngày giao dịch đầu tiên do Trung tâm Lưu ký chứng khoán Việt Nam xác định. Ngày giao dịch cuối cùng là ngày thứ năm của tuần thứ 3 trong tháng đáo hạn.

Phương thức giao dịch gồm khớp lệnh và thỏa thuận trên nguyên tắc ưu tiên về giá và thời gian; phương thức thanh toán là bằng tiền mặt. Nếu nhà đầu tư dự đoán chỉ số VN30-Index sẽ tăng hoặc giảm trong thời gian tới, nhà đầu tư đó sẽ đặt lệnh mua một hợp đồng tương lai. Khi chỉ số đó tăng/giảm đúng như dự đoán thì có thể bán hợp đồng đó đi để chốt lãi. Thực chất là nhà đầu tư thực hiện một lệnh bán một hợp đồng tương lai cùng kỳ hạn với hợp đồng đang nắm giữ, tức là nhà đầu tư đang cân bằng vị thế với hợp đồng đang có và tổng vị thế bằng 0, số tiền lãi sẽ được thu về bằng tiền mặt. Nếu nhà đầu tư chưa nắm giữ hợp đồng để cân bằng vị thế thì việc bán hợp đồng mới thực ra lại là mua. Nhà đầu tư sẽ phải trả tiền (tiền ký quỹ ban đầu) để có được một hợp đồng.

Để chốt lời/cắt lỗ với vị thế đã có thì giao dịch là đóng vị thế (cover/close) bằng hành động ngược với giao dịch trước đó ở hợp đồng có cùng kỳ hạn.

Lan Ngọc

Scroll