• Thứ ba 17/09/2019 16:43

Quản lý chặt gian lận xuất xứ hàng hóa

07/08/2019

Một số loại thép mạ màu của Việt Nam bị áp thuế chống gian lận xuất xứ mới đây là sự cảnh báo nếu không quản lý nghiêm vấn đề nguồn gốc xuất xứ hàng hóa xuất khẩu của doanh nghiệp (DN) và các ngành chức năng. Thực tế này đòi hỏi, DN và ngành chức năng cần kiên quyết ngăn chặn gian lận xuất xứ hàng hóa xuất khẩu.  

Kiên quyết chống gian lận thương mại

Ghi nhận của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), thời gian gần đây, các khiếu nại từ thị trường xuất khẩu đối với xuất xứ hàng hóa của Việt Nam liên tục gia tăng. Cụ thể, tính đến hết năm 2018, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã nhận được 110 thư yêu cầu thẩm tra lại 287 bộ chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) với nhiều loại hàng hoá như: Lốp xe, đinh vít, quần áo, gạch men, thực phẩm, da giày... trong đó thị trường Liên minh châu Âu (EU) chiếm 90%, còn lại 10% là các thị trường khác, chủ yếu là Đài Loan (Trung Quốc), Ấn Độ, Turkey, Iraq.

quan ly chat gian lan xuat xu hang hoa
Hải quan kiểm tra ghi nhãn xuất xứ hàng hóa

Nguyên nhân chủ yếu là do các đối tác nhập khẩu nghi ngờ có việc gian lận xuất xứ hàng hóa thông qua hình thức làm giả chữ ký của tổ chức cấp phát C/O theo quy định pháp luật Việt Nam đối với hàng chuyển tải bất hợp pháp, hàng không đủ tiêu chuẩn về xuất xứ Việt Nam.

Thời gian qua, nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đã mất những thị trường quan trọng là hậu quả của tình trạng gian lận xuất xứ. Mới nhất là một số sản phẩm thép Việt Nam bị phía Mỹ áp thuế lên tới 456%, không chỉ gây thiệt hại nặng cho những ngành hàng này mà còn ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế.

Ông Nestor Sherbey - Chuyên gia của Liên minh Tạo thuận lợi thương mại toàn cầu (GTFA) - cho biết: Có đến 90% hồ sơ vụ việc tổ chức này đang giải quyết là hàng từ Trung Quốc, chuyển qua Thái Lan, rồi chuyển qua Việt Nam sản xuất, lấy xuất xứ từ Việt Nam để xuất đi Mỹ. Hải quan Mỹ sẽ không chỉ xem xét chứng nhận xuất xứ của Việt Nam, mà cơ quan này có phương pháp kiểm tra, giám sát riêng. Vì thế, DN Việt Nam phải minh bạch hồ sơ xuất nhập khẩu để phòng tránh khi bị điều tra xuất xứ. Nếu bị hải quan Mỹ và cơ quan bảo vệ biên giới Mỹ đưa vào “danh sách đen”, DN cũng khó xuất nhập khẩu hàng hóa sang những thị trường khác.

DN cần nâng cao năng lực

Theo các chuyên gia, đã đến lúc cơ quan chức năng phải siết chặt lại hoạt động cấp C/O, đồng thời áp dụng chế tài đủ mạnh với các hành vi gian lận này thay vì chỉ xử phạt hành chính.

Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (WB), Việt Nam cũng là một trong những quốc gia có thặng dư thương mại lớn với Mỹ. Do đó, hàng hóa Việt Nam sẽ phải chịu tổn hại lớn khi bị đánh thuế chống bán phá cao nếu như có vi phạm về nguồn gốc xuất xứ. Một số mặt hàng như: Thép, gỗ… của Việt Nam đã từng bị “vạ lây” từ hàng Trung Quốc tràn vào, núp bóng xuất xứ hàng Việt để né thuế.

Theo Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh - Thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng Chính phủ, việc một quốc gia tiến hành điều tra và áp thuế phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu Việt Nam có thể “lây lan” sang quốc gia khác cũng sẽ tiến hành điều tra với sản phẩm tương tự nhập từ Việt Nam. Trong khi đó, thông tin về hàng hóa của Việt Nam xuất đi khá sơ sài. Thông tin DN hiểu biết về những rào cản thương mại lại hạn chế, khiến khả năng tổng hợp, phân tích và nắm bắt tình hình trước cảnh báo hoặc khi đã bị áp thuế phòng vệ của DN Việt hầu như không có. Việc để lọt hàng gian lận xuất xứ từ các nước vào Việt Nam khó kiểm soát đã đẩy DN Việt đối diện nguy cơ ngày càng bị kiện chống bán phá giá, lẩn tránh thuế nhiều hơn. Với thị trường EU, trước mắt sau khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA) có hiệu lực, các nhóm hàng xuất khẩu sắt thép, thủy sản, công nghiệp đơn giản... tiếp tục đối diện nguy cơ này.

Trước thực tế này, DN Việt nên chủ động chuyển hướng để tiếp cận thị trường nước ngoài với điều kiện là DN phải làm sản phẩm tốt, chất lượng cao và phải chứng minh được sản phẩm đảm bảo an toàn, cung cấp thông tin chi tiết về thử nghiệm, công bố chất lượng sản phẩm… Những DN đi theo đúng quy trình, quy định, sẽ xuất khẩu thành công. DN nào chọn đường tắt, bỏ qua một số công đoạn bắt buộc sẽ không thể “lọt cửa” kiểm soát khi xuất khẩu. Thay vì cạnh tranh về giá cả, DN Việt Nam nên nâng cao giá trị sản phẩm - ông Nestor Sherbey nhấn mạnh.

Ngoài ra, theo đánh giá của Tổng cục Hải quan, có hiện tượng buông lỏng cấp C/O, tạo điều kiện cho các DN gian lận xuất xứ hàng hóa. Do đó, cần siết chặt việc cấp C/O để ngăn chặn nguy cơ lợi dụng xuất xứ hàng hóa từ Việt Nam để lẩn tránh thuế từ nước khác. Theo đó, không cấp giấy phép đầu tư, giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh cho những dự án sản xuất không đảm bảo thực hiện hơn 2/3 chuỗi quy trình sản xuất tại Việt Nam...

Từ phía các hiệp hội, ngành hàng khi phát hiện có các vi phạm về xuất xứ hàng hóa phải báo cáo ngay để Chính phủ, bộ ngành vào cuộc, tìm ra bằng chứng. Khi có kết quả cần công bố công khai cho cả cộng đồng và đối tác nước ngoài biết. Vì không quốc gia nào chấp nhận tình trạng gian lận thương mại như vậy.

Về phía Bộ Công Thương, sẽ quản lý chặt chẽ nguy cơ gian lận thương mại và gian lận xuất xứ hàng hóa. Đặc biệt, sẽ rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý hoạt động xuất nhập khẩu, tăng cường công tác kiểm tra thi hành pháp luật, kịp thời phát hiện những vấn đề phát sinh để đề xuất phương hướng chỉnh sửa, bổ sung phù hợp.

Hiện, Bộ Công Thương đã xây dựng một bộ quy định về việc thế nào thì được coi là "sản xuất tại Việt Nam", để áp dụng cho hàng hóa lưu thông trong nước. Khi có dự thảo về vấn đề quy định xuất xứ hàng Việt Nam, Bộ Công Thương sẽ công bố và xin ý kiến các hiệp hội, DN, người tiêu dùng làm sao để thực tế, ngăn chặn gian lận thương mại.

Ngọc Thảo

Scroll