• Thứ ba 19/11/2019 18:30

Sửa đổi Luật Đầu tư công: Yêu cầu cấp thiết

20/05/2019

Sau hơn 4 năm có hiệu lực, Luật Đầu tư công 2014 đã tạo sơ sở pháp lý thống nhất, đồng bộ, hoàn chỉnh, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, hoạt động đầu tư công vẫn tồn tại những hạn chế, vì vậy sửa đổi Luật Đầu tư công là yêu cầu cấp thiết hiện nay.

Vướng mắc cần tháo gỡ

Luật Đầu tư công được ban hành vào tháng 6/2014 và chính thức có hiệu lực vào năm 2015. Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, Luật ra đời đã giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, song bên cạnh những mặt tích cực, hoạt động đầu tư công sau một thời gian Luật có hiệu lực vẫn tồn tại những bất cập, thể hiện qua việc phân bổ vốn đầu tư công chưa hợp lý; vấn đề giải ngân vốn đầu tư công còn chậm trễ, gây ra những hệ lụy cho nền kinh tế. Đặc biệt, việc thất thoát, lãng phí trong sử dụng vốn đầu tư công vẫn khá phức tạp; tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản cũng chưa được xử lý triệt để…

GS, TS Trần Thọ Đạt – Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân - cho rằng: Chi đầu tư từ ngân sách nhà nước (NSNN) cho đầu tư đang có xu hướng giảm dần. Cụ thể, chi đầu tư trong tổng số chi tiêu công cao nhất là 42% vào năm 2009 đã giảm còn 32,4% vào năm 2012 và chỉ đạt hơn 25% vào năm 2018.

sua doi luat dau tu cong yeu cau cap thiet
Sau hơn 4 năm thực hiện Luật Đầu tư công năm 2014, hoạt động đầu tư công đã bộc lộ những tồn tại

Tốc độ tăng chi tiêu đầu tư cho phát triển giai đoạn 2012-2017 chỉ đạt 6% mỗi năm, thấp hơn nhiều tỷ lệ 17-18% mỗi năm vào giai đoạn 2007-2011 và thấp hơn nhiều tốc độ tăng cho chi thường xuyên đạt trung bình 14% giai đoạn 2012-2016.

Tái cơ cấu đầu tư công qua việc giảm dần tỷ lệ đầu tư từ NSNN trong tổng đầu tư toàn xã hội là cần thiết, song giảm mạnh và đột ngột khoản đầu tư này chưa hẳn đã tốt, vì hiện chưa có nguồn lực thay thế khoản đầu tư này. Bên cạnh đó, tại Việt Nam hiện nay, cải thiện chất lượng và hiệu quả đầu tư nói chung, trong đó có đầu tư của NSNN chứ không phải chỉ là giảm về số lượng – GS, TS Trần Thọ Đạt nhấn mạnh.

Bên cạnh đầu tư từ NSNN giảm dần, các chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, tình trạng giải ngân đầu tư công thời gian qua còn khá chậm trễ. Theo Bộ Tài chính, ước đến 31/12/2018, vốn giải ngân từ NSNN chỉ đạt 67,6% dự toán, cùng kỳ năm 2017 đạt 70,7% dự toán.

Giải ngân vốn đầu tư công chậm đã dẫn đến tình trạng Chính phủ phát hành trái phiếu để phục vụ đầu tư nhưng không giải ngân được, Kho bạc Nhà nước phải đem gửi ở các ngân hàng thương mại. Điều này gây thiệt hại cho nhà nước khi vay vốn về để thực hiện dự án mà không được giải ngân.

Chưa kể, hệ thống thông tin theo dõi, giám sát các dự án đầu tư công tồn tại nhiều hạn chế. Một số bộ, ngành, địa phương chưa thực hiện nghiêm túc, đầy đủ chế độ báo cáo theo quy định pháp luật. Vấn đề thất thoát, lãng phí trong đầu tư công vẫn phức tạp, một số quá trình phân bổ vốn đầu tư chưa thực hiện đúng các quy định như: Phân bổ vốn cho dự án không đáp ứng các nguyên tắc, tiêu chí, còn dàn trải, thời gian phân bổ kéo dài so với quy định…

Đồng tình với quan điểm trên, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho rằng: Luật Đầu tư công quá cứng nhắc, hoặc chưa đầy đủ, dẫn đến các quy trình đã không đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Điển hình, trong công tác thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn… tồn tại nhiều bất cập trong điều chỉnh dự án, điều chỉnh kế hoạch.

sua doi luat dau tu cong yeu cau cap thiet
Trong quá trình sửa đổi Luật Đầu tư công, cần rà soát để tránh chồng chéo với các băn bản luật khác

Tránh chồng chéo

Trước những tồn tại trong hoạt động đầu tư công thời gian qua, các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc sửa đổi Luật Đầu tư công là cần thiết. Tuy nhiên, hướng sửa đổi Luật Đầu tư công thời gian tới cần theo hướng công khai, minh bạch, tránh chồng chéo với các luật liên quan khác.

Kiến nghị về sửa đổi Luật Đầu tư công, bà Phạm Thúy Hạnh - Vụ Pháp luật (Văn phòng Chính phủ_ - cho biết: Về quản lý vốn đầu tư công, Dự thảo Luật Đầu tư công đã điều chỉnh quy định về vốn đầu tư công (bao gồm vốn từ NSNN, vốn từ nguồn thu hợp pháp của các cơ quan nhà nước...). Những điều chỉnh này là cần thiết, tuy nhiên, cần rà soát thống nhất thủ tục xem xét, phê duyệt chủ trương đầu tư của đơn vị sự nghiệp công lập trong Luật Quản lý tài sản công với Luật Đầu tư công để tránh chồng chéo; rà soát các quy định của Luật Đầu tư công với Luật Quản lý sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại DN để thống nhất quản lý vốn nhà nước tại DN.

Bà Hạnh cũng cho rằng, cần làm rõ phạm vi điều chỉnh về vốn góp của nhà nước trong dự án đầu tư công theo Luật Đầu tư theo đối tác công tư (PPP). Đối với nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài thì cần hướng dẫn thống nhất về quy trình thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư công, trong đó có đánh giá, xem xét nợ công trong dự án đầu tư công để bảo đảm phù hợp với Luật Quản lý nợ công.

Nhằm tăng hiệu quả đầu tư công, PGS, TS Phạm Văn Hùng – Đại học Kinh tế Quốc dân – cho rằng: Cần xây dựng và chuẩn hóa các chỉ tiêu, tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh tế-xã hội đầu tư công gồm: Dự án đầu tư, chương trình đầu tư và kế hoạch đầu tư công. Nếu có thể, cần phải luật hóa một số tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh tế-xã hội hoạt động đầu tư công. Bởi trên 80% vốn đầu tư từ ngân sách là do địa phương quản lý nên trong Luật Đầu tư công cần tạo ra cơ chế tự chủ cho địa phương. Có thể nghiên cứu cơ chế khoán cho địa phương để họ chủ động trong mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội trong giới hạn ngân sách, địa phương chủ động hơn nhưng cũng sẽ thận trọng hơn, còn Trung ương chỉ quản lý hiệu quả đầu tư theo các mục tiêu đã xác định.

Dự thảo Sửa đổi Luật Đầu tư công đã được lấy ý kiến các đại biểu Quốc hội tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIV cũng như các chuyên gia, các bộ, ngành tại nhiều hội thảo đã được tổ chức. Dự thảo Luật này cũng sẽ được tiếp tục lấy ý kiến tại kỳ họp thứ 7 Quốc hội khóa XIV sắp tới

Nguyễn Hòa

Scroll