• Thứ sáu 21/09/2018 00:32

Thu hút FDI thế hệ mới- Hướng đến hiệu quả và bền vững

10/07/2018

(VEN) - “Sau 30 năm đổi mới nền kinh tế, Việt Nam chưa có đánh giá lợi ích thực sự và cụ thể từ các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) như tính bền vững của việc làm, tính liên kết giữa doanh nghiệp (DN) trong nước với DN FDI, hiệu quả về chuyển giao công nghệ…”, đó là ý kiến của ông Đậu Anh Tuấn đến từ VCCI tại Hội nghị giới thiệu báo cáo các khuyến nghị về Chiến lược FDI thế hệ mới 2020-2030 của Việt Nam diễn ra vào chiều ngày 9/7, tại Hà Nội.

thu hut fdi the he moi huong den hieu qua va ben vung

Ông Vũ Đại Thắng - Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư phát biểu tại hội nghị

Hội nghị do Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) - thành viên của Nhóm Ngân hàng Thế giới và Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam tổ chức.

Hướng đến hiệu quả đầu tư:

Trong 30 năm đất nước đổi mới, các chính sách mở cửa đầu tư và thương mại đã mang lại sự gia tăng các dòng vốn FDI, tạo thêm nhiều việc làm và đa dạng hóa xuất khẩu. Đặc biệt trong thập kỷ vừa qua, dòng vốn FDI vào Việt Nam đã tăng gấp khoảng 10 lần, vượt qua hầu hết các đối thủ cạnh tranh trong khu vực.

Tuy nhiên báo cáo mới này đã chỉ ra rằng, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, những ưu đãi về thuế và chi phí nhân công giá rẻ sẽ không còn là lợi thế, do vậy Việt Nam cần thực hiện các cải cách mang tính đột phá nhằm cạnh tranh thu hút các dòng vốn FDI có chất lượng hơn, có hàm lượng công nghệ cao và tạo giá trị gia tăng cao hơn thay vì những dự án thu hút nhiều lao động có chi phí nhân công thấp, mang tính lợi ích ngắn hạn.

Được thực hiện với sự hỗ trợ của Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ (SECO), báo cáo tập trung giải quyết các phát hiện gần đây cho thấy rằng FDI đổ vào Việt Nam chủ yếu bắt nguồn từ các yếu tố như chi phí lao động thấp và cơ chế ưu đãi lớn. Thực tế, các nhà đầu tư đã xác định rằng việc thiếu lao động có kỹ năng là một rào cản đối với tăng trưởng, trong khi việc thiếu các chuỗi cung ứng tích hợp tại địa phương, khan hiếm các nhà cung ứng trong nước có chất lượng và các chính sách hiệu quả nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp địa phương càng làm giảm năng lực cạnh tranh.

“Giải quyết được các vấn đề trên sẽ giúp Chính phủ có khả năng đón đầu và tận dụng được nhiều cơ hội hơn nữa cho Việt Nam”, ông Kyle Kelhofer, Giám đốc quốc gia IFC phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào cho biết.

thu hut fdi the he moi huong den hieu qua va ben vung
Ông Kyle Kelhofer, Giám đốc quốc gia IFC phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào phát biểu tại hội nghị

“Phân tích chính của báo cáo tập trung vào rà soát kỹ lưỡng các lĩnh vực ưu tiên tiềm năng. Mục đích là nhằm xác định các ngành - đi kèm các điều kiện cần thiết - sẽ mang lại cơ hội cạnh tranh tốt nhất cho Việt Nam trong việc thu hút đầu tư (cả FDI và đầu tư trong nước), từ đó tạo ra nhiều việc làm tốt hơn và tăng tỷ lệ cung ứng từ các doanh nghiệp địa phương", ông Kyle Kelhofer nhấn mạnh.

Tại sao phải thay đổi hướng tiếp cận thu hút đầu tư?

Tại hội nghị, ông Vũ Đại Thắng - Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã chia sẻ: “Phần lớn FDI vào Việt Nam tập trung ngành tìm kiếm thị trường và giá trị gia tăng thấp, phần đông các nhà đầu tư chỉ nói thị trường Việt Nam hấp dẫn chi phí lao động thấp, khuyến khích về thuế là ưu điểm mạnh mẽ. Bối cảnh thế giới thay đổi nên chính sách của chúng ta phải thay đổi. Nhận thức được xu hướng mới thì Việt Nam cần phải dịch chuyển lên nấc thang giá trị cao hơn, nhấn mạnh kết nối doanh nghiệp, nâng cao kỹ năng lao động để tránh bẫy thu nhập trung bình”.

Thay mặt nhóm chuyên gia, ông Wim Douw - Chuyên gia trưởng lĩnh vực tư vấn tư nhân của IFC nhấn mạnh: “Chúng ta đang sống trong thế giới biến động thay đổi nhanh chóng, nhiều diễn biến đã xảy ra mà cụ thể là 2 năm qua (2016-2017), FDI toàn cầu giảm mạnh và đây là điều cần ghi nhớ, bên cạnh đó cùng với những hiệp định thương mại tự do (FTA) được ký kết, chế độ bảo hộ cũng tăng mạnh nhiều nơi trên thế giới và trở thành công cụ mạnh mẽ của một số nước điều này đã ảnh hưởng đến Việt Nam vì Việt Nam dựa vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Wim Douw cũng chỉ ra rằng, về giá trị gia tăng, các dự án FDI vào Việt Nam phần lớn có giá trị gia tăng thấp bởi giá trị giữ lại duy nhất từ các dự án FDI mang lại cho Việt Nam là mức lương thông qua thu hút lớn lực lượng lao động trình độ thấp và cơ sở hạ tầng, còn toàn bộ ở nước ngoài. Để gia tăng giá trị giữ lại trong nước thì chúng ta phải tập trung vào thu hút đầu tư những ngành nghề có khả năng làm tăng giá trị đồng lương, hạn chế nhập khẩu, tăng cường đầu vào sản xuất các mặt hàng ở trong nước. Việc sử dụng nhà cung cấp ở trong nước được ưu tiên hơn, nhưng mục tiêu cao nhất phải nhận ra được là cái giá trị được tạo ra ở đâu? việc làm được tạo ra ở đâu? tính dân tộc của các nhà cung ứng được xếp hàng dưới, không nhất thiết là các doanh nghiệp đó của người Việt Nam mà quan trọng sản phẩm được tạo ra ở Việt Nam nghĩa là giá trị gia tăng được tạo ra ở Việt Nam nhiều nhất. Không nên đặt mục tiêu hàm lượng nội địa hoá 100%...”.

Trong khi đó, ông Denis Brunetti - Đồng chủ tịch EuroCham - đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam chia sẻ: “Việc thay đổi hướng tiếp cận thu hút các dự án FDI là cần thiết bởi hiện nay Việt Nam chưa có sự kết nối giữa DN trong nước với DN FDI. Cùng với đó là năng lực đổi mới sáng tạo của Việt Nam vẫn còn xếp hạng thấp mặc dù Chính phủ Việt Nam đã có nhiều cơ chế, chính sách cũng như nỗ lực trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao tay nghề/kỹ năng nghề nghiệp cho người lao động cũng như khuyến khích phát triển các mô hình khởi nghiệp…”.

thu hut fdi the he moi huong den hieu qua va ben vung
Ông Denis Brunetti - Đồng chủ tịch EuroCham đóng góp ý kiến tại hội nghị

Những khuyến nghị được đưa ra

Với một khảo sát định tính cùng các buổi tham vấn với các bên có liên quan về chiến lược FDI, báo cáo này đã khuyến nghị 8 đề xuất cải cách mang tính đột phá.

Một trong những ưu tiên hàng đầu là triển khai các chính sách cụ thể nhằm tăng cường liên kết chuỗi giá trị và hiệu ứng lan toả nhờ FDI, với trọng tâm là liên kết chuỗi giá trị và các chương trình phát triển nhà cung ứng có mục tiêu.

Để giải quyết các thách thức và nắm bắt các cơ hội của Cách mạng công nghiệp 4.0, Việt Nam phải nỗ lực xây dựng môi trường kinh doanh phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp trong kỷ nguyên công nghệ số. Thay vì “nỗ lực bắt kịp”, quá trình tái khởi động này phải đem lại môi trường đầu tư ưu việt cùng các trải nghiệm vận hành với các giải pháp số trực tuyến cạnh tranh được với đối thủ khác trong khu vực.

Các khuyến nghị khác bao gồm xây dựng và triển khai một kế hoạch quốc gia về nâng cao tay nghề nhằm giúp Việt Nam đẩy nhanh được quá trình chuyển dịch từ lao động tay nghề thấp sang lao động tay nghề cao; hiện đại hóa công tác xúc tiến đầu tư, chuyển dịch từ xúc tiến thụ động sang xúc tiến chủ động ở một số ngành ưu tiên; rà soát toàn bộ khung chính sách ưu đãi đầu tư hiện hành; mở cửa một số ngành dịch vụ quan trọng để thúc đẩy nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng đối với đầu tư nước ngoài; ban hành chiến lược, chính sách xúc tiến đầu tư ở nước ngoài…

Đặc biệt, trên tất cả là cần thành lập một cơ quan quản lý đầu tư nước ngoài thế hệ mới với đầy đủ thẩm quyền, chức năng, cơ cấu và ngân sách nhằm đảm bảo thực hiện hiệu quả các khuyến nghị nêu trên.

Ông Vũ Đại Thắng – Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Báo cáo thể hiện quan điểm của IFC và WB, chúng tôi đánh giá cao nội dung của bản báo cáo đặc biệt là 8 nhóm khuyến nghị để cải thiện thu hút FDI tại Việt Nam, mặc dù còn một số vấn đề đưa ra cần phải trao đổi và làm rõ thêm tuy nhiên những nội dung và khuyến nghị này sẽ được chúng tôi tổng hợp, tiếp thu trong Báo cáo tổng kết 30 năm thu hút FDI tại Việt Nam để trình Chính phủ vào tháng 10 tới.

Thu Hường

Scroll