• Chủ nhật 22/07/2018 04:21

Trang phục truyền thống dân tộc Dao: Dệt mãi những ước vọng sung túc

15/02/2018

(VEN) - Lần đầu tiên tụ hội, khoe sắc tại Ngày hội văn hóa dân tộc Dao diễn ra trên quê hương cách mạng Tuyên Quang vào những ngày tháng 10 năm ngoái, đồng bào Dao đã phô diễn những giá trị văn hóa đặc sắc, riêng có của cộng đồng. Trong đó, ấn tượng khó phai mờ trong lòng công chúng chính là trang phục truyền thống được dệt nên bởi bàn tay khéo léo, nhẫn nại của những người phụ nữ Dao.

Cùng với tiếng nói, chữ viết, trang phục chính là yếu tố gắn kết cộng đồng một dân tộc, làm cho dân tộc đó trường tồn và phát triển…

Độc đáo và tinh tế

Mặc dù Ngày hội văn hóa dân tộc Dao toàn quốc tại Tuyên Quang đã trôi qua khá lâu, nhưng trong tâm trí chúng tôi dường như vẫn in đậm hình ảnh những thiếu nữ Dao tràn đầy sức trẻ, khoác trên mình những bộ y phục dân tộc độc đáo. Họ như những bông hoa núi rừng khoe sắc rực rỡ nơi cội nguồn cách mạng.

Có mặt tại buổi trình diễn trang phục của đồng bào Dao trong ngày hội, tất cả phóng viên, nhà nhiếp ảnh và cả người dân thành phố Tuyên Quang đều náo nức, trầm trồ trước sự tinh xảo của các bộ trang phục. Ông Nguyễn Văn Ngọc (50 tuổi) người dân thành phố Tuyên Quang bày tỏ: “Quá tuyệt vời, lần đầu tiên chúng tôi được tận mắt ngắm nhìn những bộ trang phục truyền thống độc đáo, cầu kỳ và tinh tế đến như thế. Trang phục truyền thống dân tộc Dao thể hiện sự sáng tạo tuyệt vời của bà con, cũng như bản sắc văn hóa riêng có của cộng đồng”.

Trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, đồng bào Dao là dân tộc có số dân đông thứ 9, tập trung cư trú ở Tuyên Quang, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Hà Nội và các tỉnh Tây Nguyên. Đến nay, các giá trị văn hóa vật chất của đồng bào Dao vẫn thể hiện rõ nét trong cấu trúc làng, bản, nhà ở và trang phục… Riêng trang phục truyền thống của đồng bào Dao rất đa dạng gồm quần, áo, váy, yếm, khăn, mũ… với kiểu dáng, hoa văn, họa tiết cầu kỳ, tinh xảo, mang sắc thái vẻ đẹp của thiên nhiên như hoa rừng, thế núi.

Bà Triệu Mùi Say - nguyên Vụ trưởng Vụ Chính sách dân tộc (Ủy ban Dân tộc), với sự hiểu biết sâu rộng về văn hóa cộng đồng, đã kể cho chúng tôi một cách hào hứng, lôi cuốn về trang phục truyền thống của dân tộc mình. Theo bà Triệu Mùi Say, trang phục chính là nơi gửi gắm những tình cảm, ước vọng về cuộc sống tốt lành, sung túc của đồng bào. Không chỉ vậy, dân tộc Dao có nhiều nhóm, mỗi nhóm có một kiểu trang phục riêng, thậm chí cùng một nhóm trong một tỉnh nhưng giữa các huyện, các xã cũng có trang phục truyền thống khác nhau; hoặc họa tiết hoa văn giống nhau nhưng dùng màu vải, màu chỉ chủ đạo khác nhau, chủ yếu thiên về màu trắng, vàng, đỏ, xanh hoặc đen…

“Trang phục dân tộc Dao trở nên lộng lẫy, độc đáo hơn bởi có sự điểm tô của trang sức như vòng cổ, vòng tay, vòng chân, khuyên tai, nhẫn, xà tích… được làm từ nguyên liệu bạc, trảm khảm rất cầu kỳ, góp phần tạo nên vẻ đẹp duyên dáng và sức hấp dẫn của phụ nữ” - bà Say cho biết thêm.

Để hoàn thành một bộ trang phục dân tộc Dao mặc hàng ngày thường mất khoảng gần 1 năm nếu làm nhanh, người làm chậm phải mất 2 năm mới may xong bộ quần áo. Chính sự cầu kỳ, tỉ mỉ trong công đoạn thực hiện đã tạo nên bản sắc riêng biệt của trang phục dân tộc Dao mà không hề pha lẫn với bất kỳ dân tộc nào. “Việc thêu thùa ở mỗi nhóm Dao cũng có quy chuẩn họa tiết, hoa văn riêng, màu chỉ chủ đạo ở khăn đội đầu, nẹp áo, yếm, thắt lưng, ống quần, xà cạp, túi trầu, khăn quàng cũng khác nhau. Người Dao thêu tất cả hoa văn phải thêu từ mặt trái, không lộ mối nối chỉ” - bà Say tiết lộ.

Trân trọng những giá trị văn hóa

So với các dân tộc khác, đến nay, các giá trị văn hóa của đồng bào Dao vẫn được tiếp nối, gìn giữ. Tuy nhiên, song hành với cuộc sống hiện đại không thể tránh khỏi sự xâm lấn, mai một đi các nét văn hóa vốn có, và trang phục của đồng bào Dao cũng vậy.

Hiện nay, theo bà Triệu Mùi Say, một số việc làm đã gây ảnh hưởng sai lệch đến trang phục truyền thống của các dân tộc. Như các nhà thiết kế tùy tiện chắp vá các hoa văn, may trang phục cách điệu để biểu diễn, diễu hành… nên có khi một người mặc trên người hoa văn trang phục của 2-3 dân tộc, có người lấy vải váy, vải gấu quần để may mũ bán cho khách, hay nhiều người mua đồ may sẵn ở chợ, mua vải láng đen dệt bằng máy để may quần áo thay cho vải chàm...

Qua quá trình nghiên cứu về văn hóa người Dao Quần Chẹt ở Ba Vì (Hà Nội), bà Chữ Thị Thu Hà - Đại học Văn hóa Hà Nội đã mô tả một thực tế đáng lo, đó là nhiều phụ nữ ngày nay không biết may thêu quần áo, do đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn nên nhiều người chọn cách mua hơn là tự mình làm ra y phục truyền thống. Chính vì vậy, nhiều nét văn hóa đặc thù của trang phục truyền thống người Dao nơi đây đang dần mất đi. “Trang phục ngày thường của người Dao ở Ba Vì hiện không khác biệt với các dân tộc trong vùng, đều theo lối âu hóa. Trang phục truyền thống từ thường phục đến lễ phục chỉ mặc trong dịp lễ Tết” - bà Hà cho biết.

Gắn bó sâu đậm với văn hóa người Dao, bà Triệu Mùi Say trầm lắng chia sẻ, nếu chúng ta không có ý thức gìn giữ và phát triển trang phục dân tộc thì sẽ mất đi một phần rất quan trọng của văn hóa dân tộc. Bà Chữ Thị Thu Hà thì khuyến cáo rằng, nếu việc thêu thùa không còn được phần đông phụ nữ Dao yêu thích và thực hành thường xuyên, thế hệ trẻ không biết thêu và không hiểu ý nghĩa của các hoa văn thì nguy cơ mai một giá trị của bộ trang phục truyền thống là không tránh khỏi.

Với quan điểm bảo tồn và phát triển phải luôn song hành với nhau, cùng vươn tới đích vì sự hạnh phúc, phát triển của cộng đồng, bà Chữ Thị Thu Hà cho rằng, chúng ta cần giáo dục thế hệ trẻ người Dao nhận thức, trân trọng những giá trị văn hóa dân tộc. Bởi họ chính là chủ nhân tương lai nắm giữ vốn văn hóa đó. Khuyến khích cộng đồng mặc trang phục truyền thống, nhưng cũng cần tạo ra môi trường để họ có cơ hội phô diễn trang phục với niềm vinh dự, tự hào; nghiên cứu cải tiến chất liệu, kiểu dáng, màu sắc truyền thống trên cơ sở tôn trọng bản sắc Dao nhưng vẫn phù hợp với bối cảnh hiện nay.

“Bộ y phục, trang sức Dao nay vẫn được các gia đình lưu giữ, nhưng việc may thêu các bộ mới cần khuyến khích, bởi chúng có thể trở thành mặt hàng lưu niệm phục vụ phát triển du lịch ở địa phương. Kỹ thuật thêu truyền thống cần bảo tồn, và mở rộng thêm bằng việc không chỉ thêu lên y phục mà thêu trên nhiều sản phẩm gia dụng, hợp với thị hiếu của khách hàng như thêu trên gối, chăn, đệm, thảm, túi…” - bà Hà gợi ý.

Hoa Quỳnh

Mới nhất
Scroll